İnsanlık Yıldızlara, Dünyayı İyileştirmeden Ulaşabilir mi?

Teknoloji, Bilinç ve Uzay Uygarlığının Etiği

Özet

Bu makale, yalnızca teknolojik kapasitenin insanlığın uzun vadeli uzay genişlemesini meşrulaştırmak ya da sürdürülebilir kılmak için yeterli olup olmadığını incelemektedir. Günümüz söyleminde dünya dışı uygarlık tartışmaları büyük ölçüde mühendislik ölçütleri, ticari fırsatlar ve jeopolitik rekabet tarafından şekillendirilmektedir. Ancak bu çalışma, asıl meydan okumanın teknik değil, uygarlıksal olduğunu savunmaktadır.

Dünya üzerinde ekolojik dengeyi, adaleti ve sorumlu yönetişimi sürdüremeyen bir toplum, aynı yapısal kırılganlıkları gezegen ötesine de taşıma riskiyle karşı karşıyadır.

Teknoloji felsefesi, yönetişim teorisi, çevre etiği ve Eteryanist çerçeveden yararlanarak bu makale, bilinç olgunluğunun gelecekteki uzay uygarlığı için temel bir altyapı işlevi gördüğünü ileri sürmektedir. Dünya ötesinde uzun vadeli yaşam; yalnızca gelişmiş makineleri değil, aynı zamanda işbirlikçi zekâyı, etik sınırlılığı, ekolojik disiplini ve kurumsal uyumu gerektirir.

Makale ayrıca uzayın öncelikle gezegensel krizlerden bir kaçış olarak değil, sorumluluğun genişlemesi olarak anlaşılması gerektiğini savunmaktadır. Bu bakış açısından insanlığın yıldızlara hazır oluşu, itki sistemlerinden çok, teknolojik gücünü ahlaki gelişim ve kolektif bilgelikle dengeleyip dengeleyemeyeceğine bağlıdır.

Dolayısıyla temel soru yalnızca insanlığın uzaya ulaşıp ulaşmayacağı değil, bunu başardığında nasıl bir insanlığa dönüşmüş olacağıdır.

Anahtar Kelimeler

Uzay Etiği; Bilinç Çalışmaları; Uygarlık Teorisi; Uzay Yönetişimi; Sürdürülebilirlik; Teknoloji Felsefesi; Eteryanizm

Giriş

Yirmi birinci yüzyıl, insanlığın en eski hayallerinden birini yeniden canlandırmıştır: Dünya’nın ötesine ulaşmak ve yıldızlar arasında kalıcı bir varlık kurmak. Devletler, özel şirketler ve yükselen uzay endüstrileri, dünya dışına genişlemeyi giderek uygarlığın kaçınılmaz bir sonraki aşaması olarak sunmaktadır. Ay üsleri, Mars yerleşimleri, asteroid madenciliği ve gezegenler arası lojistik gibi konular artık çağdaş teknolojik hayal gücünün merkezinde yer almaktadır.

Ancak bu yenilenmiş heyecanın altında, nadiren sorgulanan felsefi bir soru yatmaktadır: Teknolojik kapasite tek başına bir uzay uygarlığını meşrulaştırmak veya sürdürülebilir kılmak için yeterli midir? Bu mesele derin biçimde tartışmalıdır.

Modern uzay keşfi söylemi büyük ölçüde mühendislik ölçütleri tarafından şekillendirilmektedir: fırlatma maliyetleri, itki verimliliği, yaşam alanı sistemleri, enerji depolama, robotik ve kaynak çıkarımı. Kuşkusuz bunların hepsi önemlidir. Ancak bu vurgu, daha derin bir gerçeği gölgede bırakma riski taşır: İnsanlığın uzaydaki geleceğinin önündeki en büyük engel teknik sınırlılık değil, uygarlıksal olgunlaşmamışlık olabilir.

Kendi gezegeninde sürdürülebilir biçimde yaşamayı başaramayan bir tür, başka dünyalarda yaşam hayali kurarken rahatsız edici bir paradoksla yüzleşmek zorundadır. Ekolojik yıkım, militarize rekabet, yapısal eşitsizlik, sömürüye dayalı ekonomi ve parçalanmış yönetişim hâlâ Dünya üzerinde çözülememiş sorunlar olarak varlığını sürdürmektedir. Eğer bu koşullar devam ederse, uzaya açılmak bilinçte bir sıçramadan çok, yeryüzündeki işlev bozukluklarının daha geniş bir alana taşınması anlamına gelebilir.

Bu açıdan bakıldığında uzay keşfinin geleceği yalnızca teknolojik bir proje olarak değerlendirilemez. Aynı zamanda bu mesele, insanın gücü arttıkça nasıl bir varlığa dönüştüğü sorusunu içeren etik, politik ve ontolojik bir problemdir.

Bu makale, uzun vadeli dünya dışı uygarlığın gelişmiş makinelerden fazlasını gerektirdiğini savunmaktadır; buna paralel olarak kolektif bilinçte evrim, yönetişim olgunluğu ve ahlaki yönelim de gereklidir. Kısmen Eteryanist felsefi çerçeveden hareketle ileri sürülen temel tez şudur: İnsanlığın yıldızlara hazır oluşu, önce Dünya üzerinde bilgece, adilce ve uyum içinde yaşamayı öğrenip öğrenemeyeceğine bağlıdır.

Dolayısıyla asıl soru yalnızca insanlığın uzaya ulaşıp ulaşmayacağı değil, oraya vardığında nasıl bir insanlık olacağıdır.

I. Teknolojik Hazırlık Yanılsaması

Çağdaş uzay söylemi çoğu zaman teknik yeterliliği uygarlıksal hazırlıkla eş anlamlı kabul etmektedir. Yeniden kullanılabilir roketler, yapay zekâ destekli navigasyon, kapalı döngü yaşam destek sistemleri, otonom üretim ve gezegenler arası iletişim ağları gibi gelişmeler, insanlığın artık Dünya dışı yaşama hazır olduğu yönünde güçlü bir algı yaratmaktadır. Ancak bu varsayım sorgulanmalıdır.

Teknolojik ilerleme ile uygarlıksal olgunluk aynı süreçler değildir. Bir toplum yüksek düzeyde mühendislik kapasitesine sahip olabilir; buna karşın etik koordinasyon, ekolojik denge veya adil kaynak paylaşımı açısından yetersiz kalabilir. Tarih boyunca teknik beceri ile ahlaki bilgelik arasındaki uyumsuzluk birçok kez görülmüştür. Bilimsel ve endüstriyel ilerlemeler kimi zaman insan refahını artırmış, kimi zaman da savaşları, sömürüyü ve çevresel tahribatı hızlandırmıştır.

Uzay alanında da benzer bir risk bulunmaktadır. Eğer insanlık gezegen ötesine, henüz çözülmemiş hiyerarşik dürtüler, çıkar çatışmaları ve sömürücü ekonomik modellerle taşınırsa, uzay kolonizasyonu yeni bir bilinç aşaması değil, eski davranış kalıplarının kozmik ölçekte tekrarı hâline gelebilir. Bu durumda Mars yalnızca yeni bir dünya değil, eski sistemlerin yeni adresi olur.

Buradaki temel hata, kapasite ile olgunluğu karıştırmaktır. Bir yere ulaşabilmek, orada etik biçimde yaşayabileceğimiz anlamına gelmez. Bir gezegende habitat kurabilmek, o habitatta adil ve sürdürülebilir bir toplum kurabileceğimiz anlamına da gelmez.

Teknolojik hazırlık çoğunlukla şu sorulara cevap verir:

• Oraya nasıl gideriz?

• Nasıl hayatta kalırız?

• Nasıl üretiriz?

• Nasıl iletişim kurarız?

Ancak uygarlıksal hazırlık bambaşka sorular sorar:

• Gücü nasıl paylaşacağız?

• Kaynakları hangi etik ilkelere göre yöneteceğiz?

• Çatışmaları nasıl çözeceğiz?

• Doğaya ve yaşama nasıl yaklaşacağız?

• İnsan psikolojisini izolasyon, kıtlık ve kapalı sistemlerde nasıl dengeleyeceğiz?

Bugün insanlığın uzay konusunda en büyük riski, ilk soru grubuna cevap üretirken ikinci grubu ihmal etmesidir.

Eteryanist bakış açısına göre bu durum, bilincin teknolojinin gerisinde kalması problemidir. Araçlar gelişirken farkındalık aynı hızda gelişmiyorsa, güç büyür ama yön duygusu zayıflar. Böyle bir dengesizlik, ilerleme gibi görünen şeyin kırılganlık üretmesine yol açabilir.

Bu nedenle uzaya hazır olmak, yalnızca motor üretmek değil; sorumluluk üretebilmektir. İnsanlığın gerçek hazırlığı, teknoloji seviyesi kadar bilinç seviyesiyle de ölçülmelidir.

II. Dünya: İlk Test Alanı

İnsanlığın başka gezegenlerde sürdürülebilir yaşam kurma iddiası, öncelikle kendi gezegenindeki performansı üzerinden değerlendirilmelidir. Dünya yalnızca doğduğumuz yer değil; aynı zamanda kolektif olgunluğumuzun ilk sınav alanıdır. Eğer bir uygarlık burada denge kuramıyorsa, bunu daha sert ve kırılgan ortamlarda başarması şüphelidir.

Dünya üzerinde yaşam, milyarlarca yıllık ekolojik ilişkiler ağı içinde varlığını sürdürmektedir. Atmosfer, su döngüleri, biyolojik çeşitlilik, toprak verimliliği ve iklim dengeleri; yaşamı mümkün kılan son derece hassas sistemlerdir. Buna rağmen insanlık, kısa vadeli kazanç uğruna bu dengeleri sistematik biçimde zorlamıştır. Ormansızlaşma, türlerin yok oluşu, okyanus kirliliği, aşırı tüketim ve iklim krizi bunun açık göstergeleridir.

Burada temel soru şudur: Kendi gezegenindeki doğal yaşam ağını koruyamayan bir tür, başka dünyalarda nasıl sürdürülebilir yaşam kuracaktır?

Uzay ortamı Dünya’dan çok daha affetmezdir. Mars’ta nefes alınabilir atmosfer yoktur. Ay’da doğal biyosfer bulunmaz. Derin uzay radyasyon, izolasyon ve kaynak kıtlığıyla tanımlanır. Dünya’daki küçük çevresel hatalar dahi ciddi sonuçlar doğururken, uzayda aynı hatalar varoluşsal düzeyde risk oluşturabilir.

Bu nedenle Dünya, insanlığın başarısız olduğu bir yer değil; öğrenmesi gereken bir okuldur. Burada edinilen etik, yönetsel ve ekolojik beceriler gelecekteki uzay toplumlarının temelini oluşturacaktır. Eğer bu dersler alınmadan uzaya gidilirse, teknolojik başarılar kırılgan sosyal yapılar üzerine inşa edilmiş olur.

Dünya aynı zamanda insan ilişkilerinin de test alanıdır. Savaşlar, eşitsizlikler, zorunlu göçler, enerji çatışmaları ve ekonomik sömürü modelleri, insanlığın henüz işbirliği kapasitesini tam geliştiremediğini göstermektedir. Kapalı yaşam alanları, sınırlı kaynaklar ve yüksek stres altında yaşayacak uzay kolonilerinde bu sorunlar daha da büyüyebilir.

Eteryanist perspektife göre Dünya, terk edilmesi gereken bir yer değil; bilinç evriminin ilk laboratuvarıdır. İnsanlık burada yaşamla uyumlu, adil ve bilinçli bir düzen kurabildiği ölçüde yıldızlara anlamlı biçimde yaklaşacaktır. Uzay, Dünya’dan kaçış değil; burada öğrenilen sorumluluğun genişlemesidir.

Dolayısıyla insanlığın Mars’a hazır olup olmadığını anlamanın en doğru yolu, önce Dünya’ya nasıl davrandığına bakmaktır. Çünkü bir uygarlık gittiği yere, daima kendisini de götürür.

III. Bilinç, Yönetişim ve Uzay Uygarlığı

Uzay uygarlığı tartışmaları çoğu zaman teknoloji, ekonomi ve jeopolitik üzerinden yürütülmektedir. Ancak uzun vadeli dünya dışı yaşamın başarısı, en az mühendislik kadar bilinç yapısına ve yönetişim kapasitesine bağlı olacaktır. İnsan toplulukları yalnızca araçlarla değil, karar alma biçimleriyle ayakta kalır.

Kapalı habitatlarda, uzak kolonilerde veya gezegenler arası ağlarda yaşam; yüksek düzeyde koordinasyon, güven, psikolojik dayanıklılık ve çatışma yönetimi gerektirir. Dünya üzerinde dahi yönetilmesi zor olan birçok toplumsal gerilim, uzay ortamında daha yoğun biçimde hissedilebilir. Çünkü sınırlı alan, sınırlı kaynak ve kaçışsızlık koşulları, insan davranışlarının zayıf yönlerini büyütme eğilimindedir.

Bu nedenle asıl mesele yalnızca “nasıl yaşayacağız?” değil, “birlikte nasıl yaşayacağız?” sorusudur.

Bugünkü birçok kurum, ulus-devlet sınırları, rekabetçi çıkar modelleri ve kısa vadeli politik döngüler üzerine kuruludur. Oysa uzayda yaşam, daha uzun zaman perspektifleri ve daha bütüncül karar süreçleri gerektirir. Bir Mars yerleşkesinde su yönetimi, hava kalitesi, enerji paylaşımı veya tıbbi öncelikler günlük siyasal kutuplaşmalarla çözülemez. Bu alanlarda yüksek düzeyde ortak akıl gerekir.

Eteryanist bakış açısına göre yönetişim, yalnızca kurumsal yapı değil; kolektif bilincin organizasyon biçimidir. Kurumlar, onları tasarlayan ve işleten zihinlerin dışa vurumudur. Eğer bilinç parçalıysa kurumlar da parçalı olur. Eğer bilinç korku, üstünlük arzusu veya dar çıkar ekseninde çalışıyorsa, yönetişim yapıları da aynı karakteri taşır.

Buradan hareketle uzay uygarlığının gerçek temeli roket motorları değil, olgun karar mimarileridir.

Bunlar şunları içermelidir:

• çok katmanlı şeffaflık

• yetkinlik temelli liderlik

• kriz anlarında hızlı ama etik karar alma

• ortak kaynakların adil yönetimi

• psikolojik ve sosyal refahın sistem tasarımına dahil edilmesi

• insan ile yapay zekâ arasında sorumlu iş bölümü

Teknoloji tek başına toplum kurmaz; yalnızca imkân üretir. Toplumu kuran şey, o imkânların hangi bilinç seviyesiyle kullanıldığıdır.

Bu nedenle insanlık yıldızlara giderken yanında sadece makineler taşımayacaktır. Aynı zamanda zihinsel kalıplarını, korkularını, erdemlerini ve eksikliklerini de taşıyacaktır. Eğer bilinç dönüşümü yaşanmazsa, uzay kolonileri ileri teknolojiyle donatılmış eski dünyaların kopyalarına dönüşebilir.

Gerçek ilerleme, fiziksel mesafenin artması değil; bilincin derinleşmesidir.

IV. Eteryanist Perspektif: Kaçış Değil Sorumluluğun Genişlemesi

Uzay çoğu zaman insanlığın sorunlardan kaçabileceği yeni bir alan gibi hayal edilmektedir. İklim krizinin derinleştiği, siyasal gerilimlerin arttığı ve kaynak baskılarının büyüdüğü bir çağda; Mars kolonileri, yörünge şehirleri veya başka gezegenlere yerleşim fikri psikolojik olarak bir çıkış kapısı gibi sunulabilmektedir.

Bu hayalin çekiciliği anlaşılabilir. İnsanlık tarih boyunca zor dönemlerde ufka bakmıştır. Yeni alanlar, mevcut sıkışmışlığa karşı umut üretmiştir. Ancak burada ciddi bir tehlike vardır: Kaçış arzusu, dönüşüm sorumluluğunun yerine geçebilir.

Eğer uzay, Dünya’daki etik başarısızlıkların, ekolojik tahribatın veya yönetsel krizlerin alternatifi olarak düşünülürse; insanlık sorunu çözmek yerine yalnızca mekân değiştirmiş olur. Coğrafya değişir, fakat bilinç aynı kalır.

Mars, beraberinde götürülen adaletsizliği kendiliğinden iyileştirmez.Ay, hiyerarşik güç yapılarını otomatik olarak dönüştürmez.Yörünge habitatları, güven eksikliğini sihirli biçimde ortadan kaldırmaz.

Yeni çevreler yeni koşullar yaratır; fakat yeni karakter yaratmaz.

Bu nedenle Eteryanist yaklaşım, uzayı kaçış alanı olarak değil sorumluluğun genişlediği alan olarak yorumlar. İnsanlık Dünya üzerinde yaşamı korumayı, denge kurmayı ve ortak iyiyi üretmeyi öğrenmeden yıldızlara ulaştığında, yalnızca sorunlarını büyütme riski taşır.

Buna karşılık Dünya’da bilinç yükselişi yaşayan bir uygarlık için uzay çok farklı anlam taşır:

• yeni sömürü alanı değil, yeni öğrenme alanı

• güç gösterisi değil, ortak keşif alanı

• rekabet sahası değil, yaşamı koruma sahası

• sahip olunacak yer değil, saygıyla yaklaşılacak varoluş alanı

Eteryanist düşünceye göre gerçek genişleme, yalnızca fiziksel sınırların aşılması değildir. Asıl genişleme; etik kapasitenin, algısal derinliğin ve kolektif bilincin genişlemesidir.

Bir uygarlık çok uzağa gidip içsel olarak ilkel kalabilir. Böyle bir durumda yalnızca erişim mesafesi büyür.Başka bir uygarlık ise henüz fırlatılmadan önce bilinçte yükselerek kozmosa yaklaşabilir.

Bu yüzden Eterya: Yeni Dünya Düzeni, uzay çağını geciktiren bir düşünce değil; onu olgunlaştıran bir geçiş modeli olarak anlaşılmalıdır. Amaç ilerlemeyi durdurmak değil, ilerlemenin yönünü düzeltmektir.

Gelecek, belki de ilk varanlara değil; dönüşerek varanlara ait olacaktır.

V. Yıldızlara Gitmeden Önce Dünyayı İyileştirmek

İnsanlığın yıldızlara ulaşma arzusu, merakın ve yaratıcı cesaretin en etkileyici ifadelerinden biridir. Bilinmeyene yönelmek, sınırları aşmak ve yeni olasılıkları araştırmak insan doğasının derin parçalarından biridir. Bu nedenle uzay hayali küçümsenmemeli; aksine uygarlığın en kıymetli itkilerinden biri olarak görülmelidir.

Ancak aynı anda başka bir gerçek de vardır: İnsanlık henüz kendi evini iyileştirememiştir.

Bugün Dünya üzerinde milyonlarca insan yoksulluk, savaş, zorunlu göç, açlık ve yapısal eşitsizlik içinde yaşamaktadır. Hayvan türleri yok olmakta, ormanlar azalmaktadır, iklim dengeleri bozulmaktadır. Teknolojik ilerleme olağanüstü hızlanırken, merhamet ve kolektif bilgelik aynı hızda büyümemektedir.

Bu nedenle soru yalnızca “uzaya ne zaman gideceğiz?” değildir. Aynı zamanda şudur:

Kendi gezegeninde adaleti kuramamış bir uygarlık, başka gezegenlerde ne kuracaktır?

Dünya’yı iyileştirmek uzay araştırmalarına karşı olmak değildir. Tam tersine, bu çaba uzay geleceğinin ön koşuludur. Çünkü burada öğrenilen her etik ders, oraya taşınacaktır. Burada çözülen her yönetişim problemi, gelecekteki kolonilerin temelini oluşturacaktır. Burada kurulan her adil sistem, yıldızlar arasında çoğalabilir.

Dünya’da başarısız olunan konuların uzayda kendiliğinden çözüleceğini varsaymak romantik bir yanılgıdır. Eğer tüketim çılgınlığı, güç hırsı, dar çıkar siyaseti ve yaşamdan kopuk teknoloji anlayışı sürerse; uzay yalnızca bu eğilimlerin yeni sahnesi olur.

Fakat insanlık başka bir yol seçebilir.

Eğer Dünya üzerinde:

• yaşam merkezli ekonomi modelleri gelişirse,

• kaynak paylaşımı adilleşirse,

• bilim savaş yerine yaşamı desteklerse,

• insan ile doğa arasında uyum kurulursa,

• bilinç seviyesi rekabetten iş birliğine evrilirse,

o zaman uzaya giden uygarlık da farklı olacaktır.

Bu durumda yıldızlara yolculuk, güç gösterisi olmaktan çıkar. Bir bilinç olgunluğunun doğal uzantısına dönüşür.

Dünya’yı iyileştirmek, yalnızca çevre politikası değildir. Bu, insanlığın kozmik karakter inşasıdır.

Çünkü bir tür nereye giderse gitsin, önce kendisini götürür.

Sonuç: Asıl Soru Ne Kadar Uzağa Gideceğimiz Değil

İnsanlığın yıldızlara yönelişi büyük olasılıkla devam edecektir. Bilimsel merakın, teknolojik hırsın, ekonomik teşviklerin ve uygarlık hayal gücünün oluşturduğu ivme kolay kolay durmayacaktır. Bu nedenle mesele artık uzay araştırmalarının sürüp sürmeyeceği değil, hangi bilinç düzeyiyle sürdürüleceğidir.

İşte belirleyici ayrım burada ortaya çıkar.

Eğer uzaya açılma süreci, buna eşlik eden etik gelişim, yönetişim olgunluğu ve kolektif bilinç yükselişi olmadan ilerlerse; yeni sınırlar eski sorunları miras alacaktır. Rekabet daha geniş bir alana taşınabilir. Sömürü daha büyük ölçekte yeniden üretilebilir. Eşitsizlik gezegenler arası hâle gelebilir. Güç, bilgelikten daha uzağa gidebilir.

Böyle bir senaryoda insanlık yeni bir çağa girmiş olmaz; yalnızca çözülmemiş geçmişini başka coğrafyalara taşımış olur.

Fakat başka bir yol da mümkündür.

Eğer teknolojik ilerleme; sorumluluk, ekolojik zekâ, adalet duygusu ve ortak bilinçle dengelenirse, uzay yolculuğu insanlık tarihinin en onurlu dönüşümlerinden birine dönüşebilir. Bu durumda dışa doğru hareket, içe doğru yükselişin yansıması olur.

Kozmos rekabet sahası olmaktan çıkar; öğrenme, koruyuculuk, hayranlık ve ortak kader alanına dönüşür.

Bu bakış açısından uzay uygarlığının geleceği motorlara değil, yönelime bağlıdır.

Sadece ne inşa edebildiğimize değil, neye dönüşebildiğimize bağlıdır.

Bu nedenle Dünya’yı iyileştirmek, yıldızlara ulaşmaktan ayrı bir mesele değildir. Tam tersine, onun hazırlığıdır.

Kendi evinde denge, adalet ve yaşam onuru kuramayan bir uygarlık; kırılganlığını gittiği her yere taşır. Dünya üzerinde uyum öğrenen bir uygarlık ise o uyumu evrene taşıyabilir.

Bu yüzden insanlığın önündeki en büyük eşik teknik ya da coğrafi değildir.

O eşik:

Ahlakidir.Uygarlıksaldır.Bilinçseldir.

Ve yaklaşan çağın belirleyici sorusu şudur:

Ne kadar uzağa gidebiliriz?

değil…

Oraya vardığımızda nasıl bir insanlık olacağız?

References:

Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, dangers, strategies. Oxford University Press.

Elias, N. (2000). The civilizing process (E. Jephcott, Trans.). Blackwell. (Original work published 1939)

Heidegger, M. (1977). The question concerning technology. In The question concerning technology and other essays (W. Lovitt, Trans., pp. 3–35). Harper & Row.

Jonas, H. (1984). The imperative of responsibility: In search of an ethics for the technological age. University of Chicago Press.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.

Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin, F. S., Lambin, E., Lenton, T. M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H. J., Nykvist, B., de Wit, C. A., Hughes, T., van der Leeuw, S., Rodhe, H., Sörlin, S., Snyder, P. K., Costanza, R., Svedin, U., … Foley, J. A. (2009). A safe operating space for humanity. Nature, 461, 472–475.

Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, Including the Moon and Other Celestial Bodies, Jan. 27, 1967, 18 U.S.T. 2410.

Winner, L. (1986). The whale and the reactor: A search for limits in an age of high technology. University of Chicago Press.

Yazıcı, Ş. (2025). Eteryanism philosophy: The age of consciousness.